SALACAK KENTSEL TASARIM YARIŞMASI
Adı
Salacak Kentsel Tasarım Yarışması
Türü, Şekli
Serbest, ulusal, kentsel tasarım yarışmasıdır.
Yeri ve Konusu
Yarışma alanı İstanbul ili Üsküdar ilçesi Aziz Mahmut Hüdayi, Salacak ve Selimiye mahalleleri içinde yer alan ve eklerde sınırları verilen alandır.
Yarışmanın konusu verilen sınırlar içinde Salacak kıyısının tasarlanmasıdır.
Yarışmayı Açan Kurum
İstanbul Büyükşehir Belediyesi, Etüd ve Projeler Daire Başkanlığı

Genel Bilgi

İstanbul Büyükşehir Belediyesi; Ulaşılabilir İstanbul, Çevreye Duyarlılık, Üreten İstanbul, Paylaşan İstanbul, Finansal Sürdürülebilirlik, Katılımcı ve Yenilikçi Yönetim, Yaşayan İstanbul ve Eşsiz Miras konularını “İstanbul Senin – Geleceğine Birlikte Karar Verelim” ilkeleri çerçevesinde hazırladığı İstanbul Stratejik Planı’nın ana temaları olarak belirlemiştir. Salacak Kentsel Tasarım Yarışması da bu ilke ve temalar kapsamında yoğun biçimde kentin gündemine taşınan ve ağırlıkla kamusal mekânların tasarlanmasına yönelen bir dizi yarışmanın içerisinde yer almaktadır.

Tarihsel Süreç & Kentsel İlişkiler

İstanbul Boğazı; doğal, kültürel ve tarihi değerleri ile dünyanın özgün kentlerinden biri olan İstanbul’un kimliğinin betimlenmesinde önemli bir yere sahiptir. Salacak kıyısı, boğazın Marmara yönünden başlangıcında, Anadolu yakasının güneyinde, Üsküdar ve Harem kent odakları arasında uzanır. Salacak kıyısının bugününü anlamak, sorunlarını doğru tespit etmek ve potansiyellerini açığa çıkarmak için iki ucundaki kentsel odakların (Üsküdar ve Harem) kent makroformu ve ilişkiler ağı içindeki değişen / dönüşen pozisyonlarına bakmak ufuk açıcı olabilir.

Üsküdar, bugün İstanbul’un her noktasından kolayca erişilebilen bir merkezdir. Tarih boyunca Avrupa yakasıyla sürekli etkileşim halindeki Üsküdar, antik dönemde derin ve korunaklı bir liman, ticaret iskeleleri ve tersanelerin bulunduğu bir odaktır. Formu ve büyüklüğü sürekli değişen Üsküdar Meydanı, tarih boyunca Kadıköy ile birlikte hem Anadolu yakası içinde hem de İstanbul’un iki yakası arasında ilişki kuran, önemli bir ulaşım merkezi olmuştur. 1870 yılında Üsküdar’da başlayan ilk vapur seferleri, meydan ve çevresinin ihtiyaç ve donanımlarını değiştirmiş, demiryolunun Haydarpaşa Tren Garı’na kadar uzanması Üsküdar’ın tüm kentsel ilişki ağını dönüştürmüştür. Meydan, uzun yıllar boyunca kuzeyde Boğaziçi köylerine, doğuda Ümraniye ve Samandıra ilçelerine hizmet veren otobüs ve minibüs sistemi için bir terminal ve depolama merkezi olarak kullanılmıştır. Son yıllardaki raylı sistem yatırımlarıyla (M5 Metro Hattı ve Marmaray) lastik tekerlekli toplu taşıma sistemlerinin yükü ve buna bağlı olarak sefer frekansları büyük oranda azaltılmıştır. Geçmiş yıllarda yapılan müdahale ile otobüslerin kalkış terminali Üsküdar Meydanı’ndan Harem’e kaydırılmış, bu da Harem’den kalkan otobüslerin, Salacak sahilini katederek Üsküdar Meydanı’na ulaşmasına ve sonrasında kuzeye devam etmelerine sebep olmuştur.

Benzer dönüşümler Harem’de de gerçekleşmiştir. 1965-1966 yıllarında Salacak kıyısının güneyinde Harem Arabalı Vapur İskelesi (Sirkeci - Harem) yapılmıştır. Bu hat Boğaziçi Köprüsü’nün inşa edilmesiyle önemini kaybederek kapatılan Üsküdar - Kabataş feribot hattı ile birlikte uzun süre boğazın iki yakası arasındaki motorlu taşıt bağlantısını sağlamıştır. 2016 yılında Avrasya Tüneli’nin açılmasıyla Sirkeci - Harem feribot hattının da önemi azalmış olmasına rağmen herhangi bir sebeple Avrasya Tüneli’nin kullanılamaz hale gelmesi durumunda yedek bir ulaşım sistemi olarak sürekliliğinin sağlanması düşünülmektedir. 1970 yılında ise aynı noktada bir başka ulaşım terminali olan Harem Otogarı inşa edilmiştir. Haydarpaşa Tren Garı ile birlikte Anadolu’nun İstanbul ile önemli karşılaşma noktalarından biri olan Harem Otogarı ekonomik ömrünü doldurduğu için, yakın gelecekte kaldırılması planlanmaktadır.

Bu iki önemli odak arasında uzanan Salacak kıyısı için ise en önemli kırılma noktası, şüphesiz 1974 yılında başlanan ve Salacak İskelesi’nin denizle bağını ortadan kaldıran kıyı dolgusu ve buna bağlı olarak 1989 yılında yapılan Üsküdar - Harem sahil yoludur. Sahil yolunun inşası, bölgenin eski kimliğini büyük oranda kaybetmesine yol açmıştır. Üsküdar’ı Harem Otogarı ve Harem Arabalı Vapur İskelesine bağlayan sahil yolu, Haydarpaşa yönünden de Kadıköy’e bağlanır. Aynı zamanda E5 Karayolu ile birleşerek şehir içi ulaşım sistemine dahil olur. Bu operasyonlar sonrasında aynı zamanda Üsküdar Meydanı da meydan olma özelliğini yitirerek, Harem’de olduğu gibi araç yolları ve kavşaklardan oluşan bir ulaşım yüzeyine dönüşmüştür. 2013 yılında Marmaray’ın ve 2016 yılında Avrasya Tüneli’nin açılmasıyla Üsküdar, Salacak ve Harem’in kentsel bütün içindeki nitelikleri ve işlevleri tümüyle değişmiştir.

Yarışma Alanı

İstanbul kentsel peyzajının özel ve özgün bir parçası olan Salacak kıyısı, yakın çevresindeki odaklarla birlikte Anadolu yakasının önemli bir ulaşım, hizmet ve dinlenme merkezidir. Bugünün Salacak kıyısı;

  • Geri sahasında bulunan -ve dar bir dolgu alanı ile kıyı bandından ayrılan- falezler ve set üstündeki konut dokusu;
  • Üsküdar ve Kadıköy Meydanları’nın da dahil olduğu etkilenme alanı;
  • Marmaray, Haydarpaşa Tren Garı, Harem Otogarı, arabalı vapur iskelesi, şehir hatları iskeleleri, karayolu aksı ve Avrasya Tüneli’ni içeren kentsel ulaşım sistemi;
  • İstanbul’un kentsel peyzajı (İstanbul Boğazı ve Tarihi Yarımada)
  • İstanbul’un ekolojik bütünselliği,

içinde düşünülmesi gereken, ancak aynı parametreler bağlamında sorunlar yaşayan bir konumda yer almaktadır. Yanısıra; Harem Otogarı’nın yakın gelecekte buradan taşınacak olması, Kadıköy-Üsküdar arasında planlanan “Nostaljik Tramvay” hattı, Tarihi Yarımada’yı su yolu üzerinden Harem’e bağlayan ulaşım sistemi (arabalı vapur), deniz ulaşımı ile iskelelerin yeniden değerlendirilmesi gereği ve Avrasya Tüneli’nin açılmasıyla Tarihi Yarımada - Üsküdar arasındaki mesafenin kısalması, alanda yapısal değişikliklere yol açabilecek diğer kentsel dinamikler olarak kabul edilmelidir.

Yarışma alanı; Harem Otogarı’nı da içine alarak Üsküdar Meydanı’na kadar uzanan kıyı parçası üzerinde, kıyı boyunca arka planda bulunan falezleri, bu falezlerin yüzeylerindeki yeşil alanları ve set üstü bağlantı yollarını içeren alandır. Ayrıca set üstündeki konutlara ait bahçeler hariç, kıyıya paralel falez üstü yaya yolları da yarışma alanına dahildir.

Yarışmacıların önerilerini geliştirirken alan ve alanın yakın çevresiyle ilgili aşağıdaki başlıkları ve bu başlıkların sahip olduğu sorunları dikkate almaları, bunlarla ilgili stratejiler geliştirmeleri beklenmektedir;

> Harem Otogarı
Harem Otogarı, yıllar boyunca Anadolu’dan ilk kez İstanbul’a gelen geniş kitleler için kente bir giriş, Türkiye’nin en büyük metropolü ile bir tanışma noktası olmuştur. Haydarpaşa Tren Garı ile birlikte Anadolu’nun İstanbul’a açılan iki önemli kapısından biri, kentin sosyal yaşamında ve göç tarihinde yeri olan önemli bir hafıza mekanıdır. Bu yönüyle, yarışmacılardan yakın gelecekte bu konumdan taşınması planlanan bu mekanın kültürel açıdan izlerini ve bir hafıza / anı noktası olma özelliğini korumak ve kentliye yeniden sunmak için öneriler geliştirmeleri beklenmektedir. Bu anlamda yarışmacılar göç hafızasını canlı tutmak için yeni açık / kapalı alan düzenlemeleri yapabilecekleri gibi, mevcut otogar yapısını kısmen veya tamamen dönüştürmek için öneriler geliştirebilirler.

> Kız Kulesi
Kız Kulesi, İstanbul Boğazı’nın girişinde, sessiz ve zarif mimarisi ile Salacak kıyı peyzajının tarihi ve kültürel bir parçası, bölgenin İstanbul’a malolmuş sembolik bir değeridir. Kız Kulesi yakın tarihte, çok nitelikli olmayan bir restorasyona tabi tutulmuş ve nihayetinde sıradan bir turistik odak haline dönüştürülmüştür. Yarışmacılardan Kız Kulesi’nin mitolojik geçmişini Salacak kıyı sürekliliği içinde yeniden değerlendirerek, hem adanın ve kulenin kıyı ile kuracağı görsel ilişkiye, hem karadan erişim stratejisine, hem de kültürel yönetim stratejisine dair öneriler getirmeleri beklenmektedir.

> Balıkçı Barınağı
Balıkçı barınağı Salacak kıyısının yerel bir değeridir. Özellikle sabah erken saatlerde buradan denize açılan balıkçı teknelerinin oluşturduğu imge, kentli açısından önemlidir. Kooperatif tarafından kullanılan ve kıyı çevresinde yaşayanların günlük balık ihtiyacını karşılayan bu alan, teknelerin bakımı için çekek alanlarını da içeren bir mendirekle korunmaktadır. Yarışmacılardan mendireği ve işlevlerini korumaları, mevcut kapalı alanı daha fazla büyütmeden fiziksel çevrede iyileştirmeler önermeleri beklenmektedir.

> Ticari Birimler
Üsküdar - Harem arasında kıyının ardındaki alanda, yeşil alanların üzerinde ve falezlere yaslanmış biçimde tamamı yeme - içme hizmeti veren çeşitli ticari işletmeler bulunmaktadır. Yarışmacılardan kamusal alanlar üzerinde bulunan bu tesislerin kendi fiziksel standartları ve kamu yararı açısından değerlendirilerek yerel yönetim için gelecekte yol gösterici düzenleyici stratejiler geliştirmeleri beklenmektedir. Ayrıca sahil yolu boyunca her gün gündelik olarak gelişen mobilize kayıt dışı ticaretin ve beraberinde oluşan ses ve görüntü kirliliğinin ortadan kaldırılması önemlidir.

> Falezler
Yarışmacılardan önerilerinde bu kıyıyı kentsel ve tarihi arka plana ek olarak, yerel tektonik özgünlükleriyle de irdelemeleri beklenmektedir. Yarışmacılar boğaz hattı boyunca başka noktalarda da gözlemlenebilen karakteristik falez tipi kıyının fiziksel (set üstü kıyıya paralel ve dik sokaklarla ilişkiler, falez boyunca kıyıya inen merdiven bağlantıları, vs.), görsel (bakı noktaları, teraslar, denizden siluet, vs.) ve üzerinde barındırdığı ekosisteme (flora ve fauna) dair potansiyellerini değerlendirmeli, bu potansiyelleri açığa çıkaracak gerçekçi ve yenilikçi öneriler getirmelidirler. Kıyı promenadı üst kotu ile deniz yüzeyi arasındaki seviye farkının sağlayacağı olanaklar, nitelikli bir kamusal alan tasarımı ve buna bağlı özgün bir kıyı deneyimi yaratmak için kullanılmalıdır.

> Peyzaj
Yarışmacılardan tasarım alanını, boğaz ekosistemi ve içerdiği biyoçeşitlilik açısından önemseyerek korumaları, yeni önerilerle zenginleştirip sürdürülebilir peyzaj stratejileri geliştirmeleri beklenmektedir. Önerilecek yeni bitki türlerinin seçiminde küresel iklim değişikliğinin etkileri ve karbon çevrim hassasiyetleri dikkate alınmalıdır.

> Ulaşım
Yarışma alanında ve/veya çeperlerinde yer alan kentsel odaklar arasında mevcut durumda var olan ya da gelecekte planlanan kent içi ulaşım ağlarının ve toplu taşıma modlarının yeniden ele alınarak; planlama, kamu yararı, işlevsellik, gerçekçilik ve verimlilik açılarından değerlendirilmesi, gerekirse sisteme dair çağdaş ve yenilikçi stratejik öneriler getirilmesi bu yarışmanın ana hedeflerindendir. Bununla birlikte yarışmacılardan alan genelinde yaya dolaşım hiyerarşileri, bisiklet ve koşu parkuru güzergahları, araç ve servis trafiği stratejileri ve otopark ihtiyaçlarıyla ilgili öneriler beklenmektedir. Kıyıda gündelik olarak oluşan yol boyu park sorununun yaya odaklı bir bakış açısıyla irdelenmesi, uzun vadede çözümüne yönelik stratejiler geliştirilmesi önemlidir.

Sonuç & Beklentiler

Yapılan bu özet açıklamalar ile yarışmanın amacı kapsamında tanımlanan ve elde edilecek sonuca yönelik olan kavramsal/kılgısal hedefler doğrultusunda yarışmacılardan;

  • Kentsel bütünün bir parçası olarak ele alınırken, uzun erimli senaryolara ve vizyona sahip olan,
  • Alanın sorunlarını çözmeye, potansiyellerini değerlendirmeye yönelirken; yerine, yakın çevresine ve kent bütününe katkı veren, değer katan,
  • Yarışma alanının, çeperindeki ve yakın arka planındaki önemli kentsel odaklarla ilişkilerine dair öneriler ve entegrasyon stratejileri geliştiren,
  • Alanın taşıt hareketine koşullu mevcut durumundan yayayı merkeze alan yeni bir duruma evrilebilmesi için kararlı ulaşım ve peyzaj düzenlemeleri geliştiren,
  • Sürdürülebilirlik/Yaşanılabilirlik kavramları kapsamında yeniye ve güncele atıf yapan, özgün, ilkesi olan ve uygulamaya dönük yöntem veya model(ler) ortaya koyan,

öneriler ve stratejiler içeren tasarımlar beklenmektedir.

Yarışmanın İlanı:
18 Haziran 2020, Perşembe
Son Soru Sorma Tarihi:
9 Temmuz 2020, Perşembe
Yanıtların İlanı:
13 Temmuz 2020, Pazartesi
Projelerin Son Teslim Tarihi:
1 Eylül 2020, Salı
Posta ile Teslim Alım İçin Son Tarih:
3 Eylül 2020, Perşembe
Jüri Değerlendirmesi Başlangıç Tarihi:
11 Eylül 2020, Cuma
Kolokyum ve Ödül Töreni:
19 Eylül 2020, Cumartesi

DANIŞMAN JURİ ÜYELERİ

Ekrem İMAMOĞLU

İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı

Mehmet Çakılcıoğlu

İBB Genel Sekreter Yardımcısı

İhsan YILMAZ

İBB Etüd ve Projeler Daire Başkanı V.

Sunay AKIN

Yazar / Müzeci / Tiyatro Oyuncusu

Ömer Yılmaz

İPA Yarışmalar Koordinatörü

ASLİ JURİ ÜYELERİ

Evren BAŞBUĞ

Mimar

Can ÇİNİCİ

Mimar

Ahmet Zekai GÖRGÜLÜ

Şehir Plancısı & Mimar

Ersen GÜRSEL

Mimar (Jüri Başkanı)

Ceyda ÖZBİLEN

Peyzaj Mimarı

YEDEK JURİ ÜYELERİ

Cihan SEVİNDİK

Mimar

Saadet Tuğçe TEZER ÇILĞIN

Şehir Plancısı

Sibel YILMAZER

Peyzaj Mimarı

RAPORTÖRLER

Çetin BAYAZİT

İnşaat Mühendisi

Başak Çelik

Mimar - İPA Yarışmalar

Gökhan GÜL

İnşaat Mühendisi

RAPORTÖR YARDIMCILARI

Büşra BERİŞBİLAL

Mimar

Muhammed Alp GÜRBÜZ

Mimar

Serhat Ersin MUTLU

İnşaat Mühendisi

Melike ÜRESİN

Peyzaj Mimarı

İzel Ece YILMAZ

İnşaat Mühendisi

Merve Nur ZEYBEL

Şehir Plancısı

Kübra Elif DURGUN

Mimar

150.000 TL
Eşdeğer Ödül (3 adet)
50.000 TL
1. Mansiyon
50.000 TL
2. Mansiyon
50.000 TL
3. Mansiyon
50.000 TL
4. Mansiyon
50.000 TL
5. Mansiyon

Ayrıca satın almalar için 100.000 TL ayrılmıştır.

Büyük halini açmak için tıklayınız